Van spreadsheet naar inzicht met AI

Welkom, ik ben Erik

Ik ben Erik van der Veen, AI-trainer en online marketeer. We beginnen met een kleine, herkenbare klus. Niet met ingewikkelde statistiek of alle knoppen van Excel, maar met een vraag die je wilt beantwoorden. Je probeert eerst iets en bouwt daarna je eigen aanpak op.

Het resultaat van deze training

Je maakt een korte beslisnotitie met een opgeschoonde tabel, controleerbare berekeningen, een passende grafiek en een concrete vervolgstap. Onze fictieve organisatie Werkplaats organiseert zes oefensessies. We gebruiken uitsluitend verzonnen aantallen.

Zo kun je meedoen

Reken op ongeveer drie uur, inclusief oefenen. Papier en een rekenmachine zijn genoeg. Een spreadsheet of toegestane AI-chat kan helpen, maar een betaald account, bestandsupload of programmeerkennis is niet nodig. Een spreadsheet is een digitaal werkblad met rijen en kolommen.

Voorbeeldantwoord

Je ziet dat T02 drie keer zoveel inschrijvingen en drie keer zoveel aanwezigen heeft als T01. Bij beide sessies is 8 van 10, oftewel 80%, aanwezig: 8/10 en 24/30 zijn dezelfde verhouding.

Een goede vervolgvraag is: “Geldt deze verhouding ook voor de andere sessies?” Je ontdekt zo dat een groter aantal niet automatisch een hoger aanwezigheidspercentage betekent.

Hoeveel werk is er?

Voor de hoeveelheid stoelen of materiaal kijk je eerst naar aantallen. T02 had 24 aanwezigen, T01 had er 8. Dat zijn verschillende hoeveelheden werk, ook als de verhoudingen gelijk zijn.

Welk deel kwam opdagen?

Voor aanwezigheid ten opzichte van inschrijving vergelijk je 8/10 met 24/30. Beide zijn 80%. Je verandert niet de data; je kiest een andere vraag.

Wat willen we hierna weten?

Een vervolgvraag kan zijn of het verschil in groepsgrootte gepland was. Dat antwoord staat niet in deze twee rijen. AI kan helpen vragen bedenken, terwijl jij bepaalt welke vraag relevant is.

Voorbeeldantwoord

A: “Hoeveel aanwezigen waren er per sessie?” Dat helpt bij een eerste terugblik op aantallen stoelen. Voor toekomstige planning is aanvullende informatie nodig. B: “Welk deel van de inschrijvingen was aanwezig per sessie?” Dat levert een verhouding op. C: “Welke redenen voor afwezigheid zijn geregistreerd?” Die informatie staat niet in deze tabel. Je kunt dus geen oorzaak vaststellen met alleen de aantallen.

De winst zit in het onderscheid: eerst de vraag scherp maken, daarna pas een berekening laten uitvoeren.

Wat is één rij?

Eén rij hoort bij één sessie. Een sessie heeft een code, een vorm, een aantal inschrijvingen en een aantal aanwezigen. Het gaat om totalen per sessie, niet om een lijst met individuele mensen.

Wat lever je uiteindelijk op?

Je vergelijkt de bekende aanwezigheid van online- en locatiesessies. Je vermeldt welke gegevens ontbreken en schrijft wat je wel en niet uit de vergelijking kunt afleiden. Het eindresultaat is een korte notitie voor de coördinator.

Een eerste taalafspraak

We tellen inschrijvingen. Dezelfde persoon kan zich voor meerdere sessies hebben ingeschreven. Zonder persoonsinformatie kun je niet zeggen hoeveel unieke mensen er in totaal meededen.

Voorbeeldantwoord

Een mogelijke opdracht: “Help me de aanwezigheid bij zes fictieve Werkplaats-sessies te begrijpen. Maak straks een overzicht van inschrijvingen en bekende aanwezigen per vorm, met de berekening van de verhouding. Sluit af met een notitie van maximaal vijf zinnen voor de coördinator. Zeg apart welke gegevens ontbreken; verklaar nog niet waarom mensen wel of niet kwamen.”

Waarom dit helpt: het doel en de lezer zijn duidelijk. De afbakening voorkomt dat een mooie verklaring de feitelijke vraag verdringt.

Een praktische rolverdeling

Vraag AI bijvoorbeeld om kolomnamen begrijpelijk te maken, een berekening stap voor stap uit te schrijven of een korte notitie te formuleren. Jij bepaalt de vraag en vergelijkt de uitkomst met de gegevens. In deze cursus oefen je beide rollen.

Wat ChatGPT kan ondersteunen

OpenAI, de maker van ChatGPT, beschrijft in zijn helpcentrum analyse van bestanden, tabellen en grafieken. Welke bestandsmogelijkheden je ziet, hangt onder meer af van model, abonnement en werkomgeving. Onze kleine tabel kun je ook als tekst gebruiken; uploaden is niet verplicht.

Lees OpenAI’s uitleg over gegevensanalyse met ChatGPT (gecontroleerd: 2026-10-29)

Voorbeeldantwoord

Zonder rekenjargon: “Van elke tien inschrijvingen leidden er bij T01 acht tot aanwezigheid.” Met berekening: “De aanwezigheid bij T01 is 8 gedeeld door 10, maal 100: 80%.”

Beide gaan over dezelfde sessie en dezelfde noemer: de tien inschrijvingen. “Acht van de tien mensen in onze organisatie kwamen” zou iets anders zeggen; de tabel gaat niet over de hele organisatie.

Maak de vraag klein

Denk aan inschrijvingen, doorlooptijden of aantallen verzoeken. Schrijf: “Ik wil weten hoeveel/welk deel … zodat ik … kan voorbereiden.” Houd het bij één vraag. Je hoeft nog geen bestand te openen.

Wat je meeneemt

Een goede analyse begint niet bij een knop, maar bij een doel. In de volgende module leer je welke structuur de gegevens nodig hebben om dat doel betrouwbaar te beantwoorden.

De volledige ruwe oefentabel

D0 — ruwe fictieve export (zeven regels) Sessie | Vorm | Ingeschreven | Aanwezig T01 | Online | 10 | 8 T02 | Locatie | 30 | 24 T02 | Locatie | 30 | 24 T03 | online | 20 | 10 T04 | Locatie | 10 | 10 T05 | Online | 20 | [leeg] T06 | Locatie | 10 | 0

Controle-informatie van de fictieve beheerder

Fictieve controle-informatie bij D0: de tweede regel T02 is een kopie door de export, geen tweede sessie. “online” en “Online” betekenen dezelfde vorm. Voor T05 is de aanwezigheid nog niet aangeleverd. Bij T06 is nul aanwezig bevestigd; de sessie was niet geannuleerd. Er zijn geen namen of individuele deelnemersgegevens beschikbaar.

Waarom twee versies?

Je bewaart straks naast D0 een opgeschoonde D1. Zo blijven bron en bewerking uit elkaar. Een verbetering in je werkversie is dan niet ongemerkt een wijziging van het oorspronkelijke bewijs.

Voorbeeldantwoord

T03 is één online sessie met 20 inschrijvingen en 10 aanwezigen. De code T03 is een herkenningslabel, geen getal dat je optelt. Ingeschreven is een aantal dat je onder voorwaarden wel kunt optellen.

Het aantal unieke mensen is niet af te leiden: je weet niet of iemand aan meerdere sessies deelnam. De tabel telt registraties per sessie. Daarom schrijf je straks “100 inschrijvingen”, niet “100 verschillende mensen”.

De vier kolommen

Sessie: unieke code voor één sessie. Vorm: Online of Locatie. Ingeschreven: aantal inschrijvingen voor die sessie. Aanwezig: aantal geregistreerde aanwezigen; leeg betekent nog niet bekend.

Eenheid en grens

De twee aantalkolommen bevatten gehele aantallen van nul of meer. In onze oefencasus zijn aanwezigen een deel van de ingeschrevenen. Een waarde groter dan Ingeschreven vraagt daarom om navraag, niet om stil aanpassen.

Een label is geen meetwaarde

Tel codes niet op en neem geen gemiddelde van T01 en T02. Gebruik codes om regels terug te vinden. Dat maakt je vergelijking en eventuele correcties controleerbaar.

Voorbeeldantwoord

Aanwezig: aantal geregistreerde aanwezigen bij één sessie; eenheid is een geheel aantal; een lege cel betekent onbekend en wordt niet als nul gelezen. Vorm: de toegestane labels zijn Online en Locatie. “online” wordt Online, omdat de fictieve beheerder bevestigt dat beide hetzelfde betekenen.

Dit is normaliseren: dezelfde betekenis krijgt dezelfde schrijfwijze. Je verzint daarbij geen nieuwe categorie of gebeurtenis.

Gebruik de code én de broninformatie

De sessiecode hoort uniek te zijn. Beide T02-regels hebben dezelfde waarden. Bovendien bevestigt de fictieve beheerder dat de tweede een exportkopie is. Die combinatie onderbouwt het verwijderen van één kopie in D1.

Leg de bewerking vast

Noteer: “Eén exacte T02-exportkopie verwijderd op basis van de controle-informatie; originele D0 behouden.” Als twee regels met dezelfde code verschillende aantallen hadden, zou je eerst navragen welke klopt.

Laat AI signaleren, niet raden

Een bruikbare vraag is: “Welke codes komen vaker voor en verschillen de waarden?” Dat is iets anders dan: “Verwijder alles wat dubbel lijkt.”

Voorbeeldantwoord

1. Verwijder één van de twee identieke T02-regels in D1: de beheerder noemt die een exportkopie. 2. Verander “online” bij T03 in “Online”: dezelfde betekenis, uniforme schrijfwijze. 3. Laat de aanwezigheid van T05 onbekend en label dit zichtbaar: er is nog geen aantal aangeleverd. T06 blijft 0, omdat nul aanwezigheid expliciet bevestigd is.

D0 blijft onaangetast. Je verandert dus niet iedere afwijkende cel in een getal dat mooi in de analyse past.

De volledige opgeschoonde tabel

D1 — opgeschoonde fictieve tabel (zes sessies) Sessie | Vorm | Ingeschreven | Aanwezig T01 | Online | 10 | 8 T02 | Locatie | 30 | 24 T03 | Online | 20 | 10 T04 | Locatie | 10 | 10 T05 | Online | 20 | onbekend T06 | Locatie | 10 | 0

Wat is veranderd?

D1 bevat zes unieke sessies, niet zeven exportregels. De vormlabels zijn gelijkgetrokken. T05 blijft onbekend en T06 blijft bevestigd nul. Alle andere aantallen zijn gelijk aan D0.

Zo gebruik je D1

Kopieer de tabel of houd deze slide erbij. Waar later “gebruik D1” staat, wordt precies deze tabel bedoeld. Eventuele nieuwe oefeninformatie wordt apart gelabeld en vervangt D1 niet vanzelf.

Voorbeeldantwoord

D1 heeft zes unieke sessies. Aanwezig bij T05 is onbekend. Aanwezig bij T06 is bevestigd 0. Als je alle zeven D0-regels optelt, krijg je 10 + 30 + 30 + 20 + 10 + 20 + 10 = 130 inschrijvingen. Dat telt T02 twee keer. D1 heeft 100 inschrijvingen: 10 + 30 + 20 + 10 + 20 + 10.

De aansluiting is 130 min de dubbele 30 = 100. Zo kun je uitleggen waarom een totaal verandert zonder een echte sessie kwijt te raken.

Wat je straks kunt uitleggen

Een collega moet kunnen zien: dit is de oorspronkelijke export, dit zijn de onderbouwde bewerkingen en dit is de tabel waarmee gerekend is. Als die drie ontbreken, is een mooi eindcijfer moeilijk te controleren.

De volgende stap

Nu de zes sessies helder zijn, gaan we optellen en delen. We beginnen met aantallen en bouwen daarna pas percentages op.

Teller: het deel dat je telt

Bij T01 is de teller 8: de acht aanwezigen. Het is het deel waarover de vraag gaat.

Noemer: het totaal waartegen je vergelijkt

Bij T01 is de noemer 10: de tien inschrijvingen bij dezelfde sessie. De berekening is 8 / 10 × 100 = 80%. Vraag altijd: “80 procent van wat?”

Waarom dit zo belangrijk is

Een goed getal met een verkeerde noemer kan een verkeerde indruk geven. Je combineert niet acht aanwezigen van T01 met de dertig inschrijvingen van T02.

Voorbeeldantwoord

Inschrijvingen: 10 + 30 + 20 + 10 + 20 + 10 = 100. Bekende aanwezigen: 8 + 24 + 10 + 10 + 0 = 52. De aanwezigheid bij T05 ontbreekt.

Schrijf daarom: “100 inschrijvingen in zes sessies; 52 geregistreerde aanwezigen in de vijf sessies met bekende aanwezigheid.” Schrijf niet dat er in alle zes sessies samen precies 52 aanwezigen waren. T05 kan dat totale aantal nog veranderen.

Een klein controlepad

Voor de inschrijvingen gebruik je 10 + 30 + 20 + 10 + 20 + 10 = 100. Laat AI de gebruikte waarden noemen. Vergelijk die met D1 en tel ze zelf na. Zo ontdek je bijvoorbeeld of T02 nog dubbel staat.

Een spreadsheet als hulpmiddel

Microsoft legt in zijn Excel-hulp uit hoe de SUM-functie getallen in een bereik optelt. Je kunt dezelfde kleine som hier ook met losse getallen narekenen. Let in je eigen spreadsheet op functietaal en op getallen die als tekst zijn opgeslagen; een cel die eruitziet als een getal wordt niet altijd als getal behandeld.

Lees Microsofts uitleg over optellen in Excel (gecontroleerd: 2026-10-29)

Laat de gegevens kiezen vóór de formule

Ook een correcte formule kan de verkeerde rijen optellen. Spreek daarom eerst af welke tabel en rijen de berekening gebruikt. In deze training is dat D1, niet de ruwe D0-export.

Voorbeeldantwoord

T01: 8 / 10 × 100 = 80%. T02: 24 / 30 × 100 = 80%. T03: 10 / 20 × 100 = 50%. T04: 10 / 10 × 100 = 100%. T06: 0 / 10 × 100 = 0%.

T05 krijgt geen percentage, omdat de teller onbekend is. De twintig inschrijvingen zijn wel bekend, maar daarmee weet je nog niet hoeveel er aanwezig waren. Gebruik “onbekend”, geen 0%.

Neem dezelfde vijf sessies

De bekende aanwezigen zijn 52 uit T01, T02, T03, T04 en T06. De inschrijvingen van die vijf sessies zijn 10 + 30 + 20 + 10 + 10 = 80. Het percentage is dus 52 / 80 × 100 = 65%.

Waarom niet delen door honderd?

De honderd inschrijvingen bevatten ook T05, terwijl de 52 aanwezigen T05 niet bevatten. Met 52/100 meng je een onvolledige teller met een bredere noemer. Dat is niet het aanwezigheidspercentage van de bekende sessies.

Noem de reikwijdte bij het cijfer

Schrijf: “65% aanwezigheid bij de vijf sessies met bekende aanwezigheid, samen 80 inschrijvingen.” De ontbrekende sessie met twintig inschrijvingen vermeld je apart.

Voorbeeldantwoord

Herstel: “Bij de vijf sessies met bekende aanwezigheid waren 52 van de 80 inschrijvingen aanwezig: 65%. Voor T05, met 20 inschrijvingen, ontbreekt het aantal aanwezigen.”

De fout is dat de oorspronkelijke noemer alle zes sessies bevatte, terwijl de teller er maar vijf bevatte. De open vraag is hoeveel aanwezigen T05 had. Pas na die aanvulling kun je het percentage over alle zes sessies berekenen.

Elke sessie even zwaar

Het gewone gemiddelde is (80 + 80 + 50 + 100 + 0) / 5 = 62%. Iedere sessie telt dan even zwaar, of die nu tien of dertig inschrijvingen heeft. Dat beschrijft het gemiddelde sessiepercentage.

Elke inschrijving even zwaar

Voor het totale aandeel bij de bekende sessies deel je alle bekende aanwezigen door alle bijbehorende inschrijvingen: 52 / 80 = 65%. De grotere sessie T02 krijgt zo vanzelf meer gewicht.

Kies op basis van de vraag

Wil je weten welk deel van de inschrijvingen aanwezig was, gebruik dan 65%. Wil je het gemiddelde van de vijf sessiepercentages beschrijven, dan is 62% een ander, duidelijk te benoemen getal. Geen van beide gaat over de nog onbekende aanwezigheid van T05.

Voorbeeldantwoord

“62% is het gewone gemiddelde van de vijf sessiepercentages: elke sessie telt één keer mee. 65% is 52 aanwezigen gedeeld door 80 inschrijvingen in diezelfde vijf sessies: elke inschrijving telt mee. Voor het totale aandeel van de inschrijvingen gebruik ik daarom 65%, met de vermelding dat T05 ontbreekt.”

Een bruikbare uitleg noemt zowel de weging als de reikwijdte. Alleen zeggen dat het ene getal ‘beter’ is, legt niet uit welke vraag ermee wordt beantwoord.

Drie controlevragen

Vraag bij een percentage: wat is het getelde deel, wat is het bijbehorende totaal en welke rijen zijn buiten beschouwing gebleven? Schrijf de antwoorden naast de berekening, niet alleen in je hoofd.

Van totaal naar vergelijking

In de volgende module splitsen we D1 op in Online en Locatie. Dezelfde regels blijven gelden: vergelijk dezelfde soort aantallen en laat ontbrekende gegevens zichtbaar.

Eerst de categorie, dan de geldige rijen

Voor Online vind je T01, T03 en T05. Voor Locatie vind je T02, T04 en T06. Voor een aanwezigheidspercentage gebruik je binnen iedere groep alleen sessies met bekende aanwezigheid.

Beschrijf wat buiten de som valt

T05 hoort inhoudelijk bij Online, maar kan nog niet in het online aanwezigheidspercentage worden opgenomen. Het verdwijnt niet uit de dataset; je vermeldt het als ontbrekende sessie.

Maak de selectie controleerbaar

Laat AI de sessiecodes tonen vóór het rekenen. Zo kun je controleren of de groep klopt en of er niet ongemerkt een rij is weggevallen.

Voorbeeldantwoord

Online: T01, T03 en T05; 10 + 20 + 20 = 50 inschrijvingen totaal. Voor bekende aanwezigheid tellen alleen T01 en T03: 10 + 20 = 30. Locatie: T02, T04 en T06; 30 + 10 + 10 = 50 inschrijvingen totaal. Alle drie hebben bekende aanwezigheid, dus de vergelijkingsnoemer is ook 50.

De twee vormen hebben evenveel inschrijvingen in D1, maar niet evenveel inschrijvingen met bekende aanwezigheid. Dat verschil moet in je vergelijking zichtbaar blijven.

Online, alleen bekende sessies

T01 en T03 leveren samen 8 + 10 = 18 aanwezigen op 10 + 20 = 30 inschrijvingen. Dat is 18/30 × 100 = 60%. T05 ontbreekt uit deze berekening.

Locatie, alle drie sessies bekend

T02, T04 en T06 leveren samen 24 + 10 + 0 = 34 aanwezigen op 30 + 10 + 10 = 50 inschrijvingen. Dat is 34/50 × 100 = 68%.

Wat kun je nu zeggen?

In de bekende gegevens is het aandeel voor Locatie acht procentpunt hoger dan voor Online. Dat is een beschrijving van deze oefentabel, geen bewijs dat de vorm het verschil veroorzaakt.

Voorbeeldantwoord

Online: (8 + 10) / (10 + 20) × 100 = 18/30 × 100 = 60%. Locatie: (24 + 10 + 0) / (30 + 10 + 10) × 100 = 34/50 × 100 = 68%. Verschil: 68 − 60 = 8 procentpunt.

“T05 heeft 20 online inschrijvingen maar onbekende aanwezigheid en is niet opgenomen in de online verhouding.”

Procentpunt is het gewone verschil tussen twee percentages. Schrijf niet zomaar “8% beter”: dat kan een relatieve verandering suggereren en ‘beter’ is bovendien een oordeel.

Onbekend is niet willekeurig verdwenen

Misschien ontbreekt T05 door een administratieve vertraging. Misschien hangt het ontbreken samen met iets dat tijdens de sessie gebeurde. De tabel vertelt dat niet. Je mag dus niet aannemen dat de twee bekende sessies vanzelf representatief zijn voor alle online sessies.

Daarom eerst aanvullen

Vraag het ontbrekende aanwezigheidsaantal na voordat je een definitieve vergelijking over alle sessies maakt. T05 kan de online verhouding verhogen of verlagen. De huidige 60% blijft duidelijk gelabeld als alleen bekende sessies.

Geen snelle formatkeuze

Op basis van deze kleine, onvolledige tabel stop je niet met online sessies. Je gebruikt de analyse om de volgende informatievraag te bepalen.

Voorbeeldantwoord

Scenario, niet vastgesteld: T05 heeft 18 aanwezigen. Online wordt (18 bekende + 18 nieuwe aanwezigen) / 50 inschrijvingen = 36/50 = 72%. Alle zes sessies samen worden (52 + 18) / 100 = 70%.

Online zou in dit scenario boven Locatie (68%) uitkomen, terwijl het bij alleen de bekende sessies 60% is. Dit laat zien waarom aanvulling belangrijk is. Het bewijst niet dat T05 werkelijk 18 aanwezigen had. D1 blijft onveranderd.

Wat de tabel wel bevat

D1 bevat sessiecode, vorm, inschrijvingen en aanwezigheid. Je ziet een verschil tussen de bekende groepen. Je weet ook dat één online sessie ontbreekt.

Wat de tabel niet bevat

Er staan geen redenen voor afwezigheid, tijdstippen, onderwerpen, doelgroepen of uitnodigingsmethoden in. Die kunnen relevant zijn voor het verschil. Je kunt hun rol niet vaststellen of uitsluiten met deze tabel.

Een passende formulering

Schrijf: “In de bekende sessies is de verhouding 60% online en 68% op locatie. Vraag eerst T05 na en onderzoek welke andere omstandigheden relevant zijn voordat je de vormkeuze verandert.”

Voorbeeldantwoord

“Bij de sessies met bekende aanwezigheid is de verhouding 60% online (18/30) en 68% op locatie (34/50). Eén online sessie met twintig inschrijvingen mist nog een aanwezigheidsaantal. Vraag dat eerst na en bekijk daarna of aanvullende informatie over de omstandigheden nodig is voordat je de vormkeuze aanpast.”

De zin houdt het waargenomen verschil vast, maar maakt er geen bewezen oorzaak of harde aanbeveling van. Een goede analyse kan juist een gerichte vervolgvraag opleveren.

Een zin die je kunt hergebruiken

“Deze uitkomst geldt voor …; we hebben … buiten de berekening gehouden omdat ….” Vul die zin in vóórdat je een verschil presenteert. Dat maakt een gesprek over de cijfers veel duidelijker.

Van getal naar beeld

In de volgende module kies je een grafiek. Een grafiek maakt een vergelijking sneller zichtbaar, maar moet dezelfde selectie en beperkingen tonen als de berekening.

Vergelijk categorieën met balken

Online en Locatie zijn twee categorieën. Twee balken op dezelfde schaal laten hun verhoudingen goed vergelijken. Zet de categorie, het percentage en liefst de teller/noemer bij het beeld.

Niet iedere grafiek past

Een lijn suggereert een verloop, bijvoorbeeld door de tijd; onze groepstabel heeft geen tijdreeks. Een taart toont delen van één geheel. De twee aanwezigheidspercentages zijn geen stukken die samen 100% moeten zijn.

Maak een eenvoudige ontwerpkeuze

Gebruik voor deze vergelijking twee horizontale balken met een schaal van 0 tot 100%. Laat de ontbrekende T05 in een noot zien. Dat is een bewuste keuze voor deze oefening, geen regel dat iedere grafiek altijd dezelfde schaal moet hebben.

Voorbeeldantwoord

Kies twee balken op dezelfde schaal van 0 tot 100%. Titel: “Aanwezigheid bij sessies met bekende gegevens”. Een lijn zou een volgorde of verloop suggereren dat deze vergelijking niet bevat. Een taart met 60 en 68 doet alsof die percentages delen van één geheel zijn; dat zijn ze niet, want ze hebben verschillende noemers.

Een aanvullende noot hoort erbij: “Online: 18/30; Locatie: 34/50. T05 met 20 online inschrijvingen ontbreekt door onbekende aanwezigheid.”

Wat je in het beeld ziet

Online heeft 18 aanwezigen op 30 inschrijvingen bij bekende sessies: 60%. Locatie heeft 34 op 50: 68%. De balken gebruiken dezelfde schaal, zodat de lengtevergelijking betekenis heeft.

Waarom de noot nodig is

T05 heeft twintig online inschrijvingen maar onbekende aanwezigheid. Die rij is niet in de online noemer opgenomen. Zonder die noot zou de lezer ten onrechte kunnen denken dat de grafiek alle zes sessies volledig beschrijft.

Wat de grafiek niet bewijst

De acht procentpunt verschil is zichtbaar, maar het beeld bewijst niet dat een locatiesessie de oorzaak van hogere aanwezigheid is. Vormgeving kan de onderbouwing niet vervangen.

Voorbeeldantwoord

Voorbeeldbriefing: “Maak twee horizontale balken onder de titel ‘Aanwezigheid bij sessies met bekende gegevens’. Online: 60%, 18/30. Locatie: 68%, 34/50. Gebruik voor beide een schaal van 0 tot 100%. Zet onderaan: ‘T05 met 20 online inschrijvingen ontbreekt; aanwezigheid onbekend.’ Vermeld dat de data fictief zijn. Voeg geen conclusie toe dat de vorm het verschil veroorzaakt.”

Waarom dit helpt: de ontwerper kan de berekening, selectie en bedoeling uit de opdracht halen. Je hoeft daarna niet te raden wat de grafiek eigenlijk uitbeeldt.

Lees de gegevens terug

Controleer de labels Online en Locatie, de waarden 60% en 68% en de verhoudingen 18/30 en 34/50. Vergelijk ze met de berekeningen, niet met je herinnering aan de kleuren.

Bekijk schaal en lengte

Bij dezelfde schaal moet de balk van 68% iets langer zijn dan die van 60%, niet bijvoorbeeld twee keer zo lang. Een afgebroken of verschillende schaal kan de indruk sterk veranderen.

Controleer de tekst rond het beeld

De titel moet bekende aanwezigheid benoemen, de noot moet T05 noemen en het beeld mag geen bewezen oorzaak suggereren. Voeg een korte tekstuitleg toe voor lezers die het beeld niet goed kunnen zien.

Voorbeeldantwoord

Correct bijschrift: “In deze fictieve tabel is de bekende aanwezigheid 60% online (18/30) en 68% op locatie (34/50): een verschil van 8 procentpunt. T05 met 20 online inschrijvingen mist een aanwezigheidsaantal en is niet in deze verhouding opgenomen.”

Fout 1: 68 is niet bijna twee keer 60; bovendien is ‘succesvol’ niet gedefinieerd. Fout 2: niet alle sessies hebben bekende aanwezigheid en de tabel bevat inschrijvingen per sessie, geen onderzoek naar alle unieke deelnemers.

Minder gegevens is vaak genoeg

Voor onze vraag zijn sessietotalen voldoende. Namen, e-mailadressen of opmerkingen over individuele deelnemers zijn niet nodig. Gebruik voor een demonstratie liever de fictieve tabel uit deze training.

Een instelling is geen vrijbrief

OpenAI legt in zijn gegevensinstellingen uit dat modeltraining uitzetten niet hetzelfde is als gesprekken verwijderen. Beschikbare instellingen en organisatiebeleid kunnen verschillen. Een toegestane tool betekent dus niet dat ieder werkbestand erin mag.

Lees OpenAI’s uitleg over gegevensinstellingen en bewaren (gecontroleerd: 2026-10-29)

Controleer vooraf de werkwijze

Vraag intern welke gegevens je mag gebruiken, welke omgeving is goedgekeurd en met wie de uitkomst gedeeld mag worden. Deze les geeft geen juridische toestemming voor verwerking of publicatie van persoonsgegevens.

Voorbeeldantwoord

Gebruik D1, de volledige fictieve oefentabel. Daarmee kun je opschonen, noemers kiezen, rekenen en een grafiek maken zonder echte deelnemersgegevens te delen. Namen, e-mailadressen en individuele opmerkingen zijn voor deze demonstratie niet nodig. Een screenshot is niet veiliger alleen omdat het een afbeelding is. Vraag voor echt werk welke gegevens in welke omgeving mogen en wie het resultaat mag ontvangen. Je verandert niet zelf toegangsrechten of beveiligingsinstellingen om de oefening mogelijk te maken.

Doe de zelfstandigheidstest

Bedek je eigen aantekeningen en lees titel, labels, schaal en noot. Kun je zien wat er is geteld, welke rijen ontbreken en wat het beeld niet bewijst? Als iets mist, verbeter het beeld of het bijschrift.

Naar een bruikbare notitie

In de laatste module zet je bron, berekening en grafiek om in een korte notitie. Het doel is niet meer informatie, maar een onderbouwde volgende stap.

Dit hoort bij elkaar

Neem D1, het correctielog van D0 naar D1, de berekeningen 52/80, 18/30 en 34/50, de grafiek met noot en een korte beslisnotitie op. De losse scenario-oefening met 18 aanwezigen bij T05 hoort niet bij de vastgestelde bron.

Vier vragen voor je review

Kloppen de gebruikte rijen? Passen teller en noemer bij elkaar? Zijn ontbrekende waarden en bewerkingen zichtbaar? Volgt de conclusie uit de gegevens zonder een oorzaak of uniek-personenaantal te verzinnen?

Wat een goed resultaat doet

Een lezer kan de cijfers reconstrueren en begrijpt wat de volgende stap is. De notitie hoeft niet te doen alsof alle onzekerheid al is opgelost.

Voorbeeldantwoord

Voorbeeldnotitie: “Voor de terugblik op zes fictieve Werkplaats-sessies hebben we D1 met 100 inschrijvingen gebruikt. Bij vijf sessies met bekende aanwezigheid zijn 52 van 80 inschrijvingen aanwezig geweest: 65%. Binnen die bekende gegevens is het aandeel online 18/30 = 60% en op locatie 34/50 = 68%. T05 met 20 online inschrijvingen mist nog aanwezigheid, en de tabel verklaart niet waarom de vormen verschillen. Vraag T05 eerst na en bekijk daarna of aanvullende informatie nodig is voordat de vormkeuze verandert.”

De vijf zinnen verbinden de vraag met een uitvoerbare vervolgstap, zonder het ontbrekende gegeven weg te poetsen.

Een bruikbare reviewvraag

“Vergelijk deze notitie met D1. Noem per cijfer de gebruikte sessiecodes en berekening. Markeer conclusies waarvoor de tabel geen informatie bevat. Geef alleen concrete correcties.” Dat levert meer houvast dan “is dit een 10?”.

Wat je zelf controleert

Kijk of T05 nog onbekend is, T06 als nul meetelt en de dubbele T02 niet terugkomt. Controleer ook of de tekst inschrijvingen niet verandert in unieke deelnemers. Een review door AI is een hulpmiddel, geen onafhankelijke garantie.

Gericht herstellen

Als alleen een noemer verkeerd is, herstel je die berekening en de zinnen/grafieken die daarop steunen. Je hoeft niet automatisch het hele pakket opnieuw te laten schrijven.

Voorbeeldantwoord

A is onjuist: D1 heeft 100 inschrijvingen, niet aantoonbaar 100 unieke personen. B klopt: de vijf bekende sessies hebben 52 aanwezigen en 80 inschrijvingen. C is onjuist: 60% is de gezamenlijke verhouding van T01 en T03, niet het percentage van iedere online sessie; T05 ontbreekt bovendien. D klopt als beschrijving van de bekende gegevens: 68 − 60 = 8 procentpunt. Voeg bij de presentatie de ontbrekende T05 en het ontbreken van oorzakelijk bewijs toe.

Een zorgvuldige review bewaart correcte onderdelen en herstelt alleen wat niet onderbouwd is.

Bewaar het vorige vertrekpunt

Bewaar D1 en noem een werkelijk aangevulde tabel bijvoorbeeld D2, met datum en herkomst van de aanvulling. Noteer welke cel is gewijzigd. In deze training is zo’n echte aanvulling niet geleverd.

Herbereken de gevolgen

Een nieuw aanwezigheidsaantal bij T05 verandert het online totaal, het totaalcijfer over alle sessies en mogelijk de vergelijking. Pas ook de grafiek, noot en notitie aan; alleen een cel wijzigen laat oude conclusies staan.

Vraag AI om een wijzigingslijst

Laat AI aangeven welke berekeningen en tekstpassages van de aangepaste waarde afhangen. Controleer die lijst zelf. Zo gebruik je AI als hulp bij onderhoud, niet alleen bij de eerste analyse.

Voorbeeldantwoord

Voorbeeldpakket:

1. Bron: D1, zes fictieve Werkplaats-sessies, één rij per sessie, 100 inschrijvingen; geen gegevens over unieke personen.

2. Correctielog: één bevestigde T02-exportkopie verwijderd; “online” genormaliseerd naar “Online”; T05 onbekend gelaten; T06 bevestigd nul behouden; D0 apart bewaard.

3. Berekeningen: bekende sessies T01/T02/T03/T04/T06: 52/80 = 65%. Online bekend T01/T03: 18/30 = 60%. Locatie T02/T04/T06: 34/50 = 68%.

4. Grafiekbriefing: twee horizontale balken, schaal 0–100%, titel “Aanwezigheid bij sessies met bekende gegevens”, labels met teller/noemer en noot “T05 met 20 online inschrijvingen ontbreekt; data fictief”.

5. Advies: “De bekende groepsverhouding verschilt 8 procentpunt. Vraag eerst de aanwezigheid van T05 na; dit kan de vergelijking veranderen. Gebruik deze kleine tabel niet als bewijs dat de vorm het verschil veroorzaakt.”

Controle: alle onderdelen gebruiken dezelfde D1-selectie. De onbekende waarde is niet nul gemaakt, geen scenario is stil als feit ingevoerd en het advies volgt uit de beperking.

Een sjabloon met invulvelden

“Mijn vraag is [vraag] voor [lezer/beslissing]. Eén rij betekent [eenheid]. Gebruik [tabelversie]. Controleer eerst codes, ontbrekende waarden en definities. Laat per berekening geselecteerde rijen, teller en noemer zien. Schrijf de beperking en een vervolgstap erbij.”

Pas het aan de taak aan

Bij doorlooptijden, bedragen of scores heb je andere definities nodig dan bij aanwezigheid. Neem de 65% uit deze cursus nooit over als norm. Het is alleen een uitkomst van onze fictieve oefengegevens.

Begin opnieuw met een kleine proef

Test het sjabloon met een paar verzonnen rijen die je zelf kunt narekenen. Voeg pas meer gegevens toe als duidelijk is dat de werkwijze en omgeving geschikt zijn.

Voorbeeldantwoord

Voorbeeldproefkaart: Vraag: “Welk deel van tien fictieve serviceverzoeken is binnen de afgesproken termijn afgehandeld?” Gegevens: tien verzonnen verzoekcodes met een expliciete termijnstatus; één status mag onbekend zijn om de aanpak te testen. Controle: tel de bekende tijdige verzoeken en deel alleen door verzoeken met bekende status; toon de onbekende apart. Stopmoment: na één tabel en één nagekeken notitie; laat een collega controleren of definities en selectie duidelijk zijn. Geen conclusie: ik beoordeel geen echte medewerker en verklaar niet waarom een verzoek te laat was.

Zo oefen je dezelfde denkstappen zonder meteen echte gegevens of grote beslissingen te gebruiken.

Wat je nu kunt

Je kunt een rij en kolom definiëren, een dubbele exportregel onderbouwd behandelen, onbekend van nul onderscheiden en een percentage terugbrengen tot teller en noemer. Je kunt een grafiek en een conclusie vergelijken met de gegevens eronder.

Neem één gewoonte mee

Vraag voortaan bij een opvallend cijfer: “Welke rijen tellen mee, en wat ontbreekt?” Dat is geen ingewikkelde statistiek. Het is een praktische manier om beter over gegevens te praten.

De eerstvolgende stap

Voer de kleine proefkaart uit de vorige oefening uit met fictieve gegevens. Als dat helder werkt, bespreek je intern welke echte gegevens en omgeving geschikt zijn. Klein beginnen maakt het makkelijker om te zien wat je werkelijk leert.