← Terug naar de interactieve trainingLESMATERIAAL · 60 SLIDES
AI-geletterdheid: begrijpen, gebruiken en beoordelen
Alle lessen bij elkaar. Gebruik de afdrukfunctie van je browser om dit materiaal als PDF te bewaren. Antwoorden staan direct onder de opdrachten.
1 / 60 · Inzicht
AI-geletterdheid begint met zelf ontdekken
AI wordt onderdeel van steeds meer digitale werkzaamheden. Je hoeft geen programmeur te zijn om er iets aan te hebben. Wel helpt het om te begrijpen wat je vraagt, wat je terugkrijgt en hoe je dat in jouw werk gebruikt.
Welkom, ik ben Erik
Ik ben Erik van der Veen, AI-trainer en online marketeer. In deze training beginnen we met herkenbare mogelijkheden: een tekst duidelijker maken, ideeën bedenken en informatie ordenen. Daarna leer je de kwaliteit en gevolgen beoordelen. AI-geletterdheid betekent hier praktisch dat je met kennis en eigen oordeel keuzes kunt maken over AI.
Voor wie en met welk resultaat
Deze cursus is voor professionals zonder technische voorkennis. Je maakt een persoonlijke werkkaart met taak, toegestane invoer, controle, verantwoordelijkheid en een stopregel. Daarnaast werk je een fictieve communicatiecasus uit. Dat is een leerresultaat, geen certificaat of verklaring dat jouw organisatie juridisch aan alle eisen voldoet.
Zo doe je mee
Reken op ongeveer tweeënhalf uur. Een toegestane gewone AI-chat is optioneel; alle oefeningen hebben voorbeelden voor de papieren route. Je hoeft geen account te openen, betaalplan te nemen of bestanden te koppelen. Gebruik alleen verzonnen gegevens. We behandelen eerst de mogelijkheden en verdiepen daarna de belangrijke vragen.
2 / 60 · Aan de slag
Begin bij iets waar je nieuwsgierig naar bent
Kies een alledaags onderwerp, zoals een hobby, een fictieve teammiddag of een uitleg voor een nieuwe collega. Je ontdekt hoe een eenvoudige vraag tot meerdere richtingen leidt.
Als je een chat gebruikt
Open een toegestane AI-omgeving, begin een nieuw gesprek, typ je vraag en verstuur die. Een prompt is die vraag of opdracht. Geen toegang? Schrijf zelf drie mogelijkheden en vergelijk ze met het voorbeeldantwoord.
Ik wil ideeën voor [fictief onderwerp]. Geef drie duidelijk verschillende mogelijkheden in gewone Nederlandse taal. Vraag daarna welke mogelijkheid ik in vier stappen wil uitwerken. Gebruik geen echte persoonsgegevens.
Opdracht: Vul de prompt in en kies één voorstel. Vraag om een uitwerking in vier stappen. Noteer welk onderdeel je niet zelf als eerste had bedacht.
Voorbeeldantwoord
Bij een fictieve teammiddag kunnen de voorstellen kennismaken, samen iets maken en ervaringen uitwisselen zijn. Kies je kennismaken, dan passen stappen als een korte vraag kiezen, duo’s vormen, praten en één inzicht delen. De uitkomst is geslaagd als je een concrete richting ziet die bij je doel past.
3 / 60 · Voorbeeld
Dezelfde boodschap, een andere lezer
Je helpt een fictieve bibliotheek een korte uitleg voor bezoekers maken. Vergelijk een algemene opdracht met een opdracht die vertelt voor wie je schrijft.
Zonder lezer
Vraag: “Leg uit hoe een reservering werkt.” Een antwoord kan abstract blijven: een gebruiker reserveert een beschikbaar exemplaar via een systeem en ontvangt een notificatie.
Met lezer en bron
Vraag: “Leg dit uit aan iemand die onze bibliotheek voor het eerst bezoekt. Bron: een bezoeker vraagt een boek aan; de bibliotheek laat weten wanneer het klaarstaat; de bezoeker haalt het daarna op. Gebruik drie korte zinnen.” Nu is een mogelijke uitleg: “Vraag het boek aan. Je krijgt bericht als het klaarstaat. Daarna kun je het ophalen.”
Wat je ontdekt
Doelgroep en bron geven richting aan woordkeuze en inhoud. Je hoeft geen ingewikkelde promptformule te kennen om verschil te merken. De bibliotheek en werkwijze zijn voor deze oefening verzonnen.
4 / 60 · Aan de slag
Maak een bericht begrijpelijker
Je schrijft voor een bezoeker die niet gewend is aan formele brieven. De afspraak zelf blijft hetzelfde.
Herschrijf deze fictieve zin in gewone Nederlandse woorden: “Wij verzoeken u uiterlijk 12 maart uw aanwezigheid te bevestigen.” Behoud de afspraak. Geef één neutrale en één vriendelijke variant. Voeg geen nieuwe gegevens toe.
Opdracht: Herschrijf de zin met de prompt of op papier. Maak daarna een warmere variant. Kies welke versie je prettig vindt en leg uit waarom.
Voorbeeldantwoord
Eenvoudig: “Laat uiterlijk 12 maart weten of je komt.” Warmer: “Wil je erbij zijn? Laat uiterlijk 12 maart weten of je komt.” De tweede voegt een uitnodigende vraag toe. Beide houden dezelfde deadline; een nieuwe plaats of aanmeldlink is niet nodig.
5 / 60 · Voorbeeld
Van één eerste gedachte naar meer mogelijkheden
Een fictief team wil een nieuwe collega welkom heten. Je kunt AI gebruiken om meerdere richtingen te verkennen voordat je zelf kiest.
Verschillende soorten ideeën
Denk aan een rondleiding, een kennismakingsspel, een korte wegwijzer, een lijst met veelgestelde vragen of een praatmoment met een collega. Door categorieën te vragen krijg je niet alleen tien varianten van dezelfde kaart.
Maak de situatie concreter
Met “zes collega’s, twintig minuten, alleen papier en pennen” worden ideeën kleiner en makkelijker voorstelbaar. Een spectaculaire video maken past daar minder goed bij. Je stuurt de creativiteit dus met de omstandigheden.
Wat blijft jouw keuze?
Jij weet wat bij het team past. Een lijst hoeft niet uitsluitend goede ideeën te bevatten om nuttig te zijn; één verrassende richting kan al helpen om verder te komen.
6 / 60 · Aan de slag
Kies uit tien verschillende ideeën
Nu maak je zelf een kleine brainstorm voor een fictief team. Je hoeft niets werkelijk te organiseren.
Bedenk tien verschillende manieren om een fictieve nieuwe collega welkom te heten. Zes mensen, twintig minuten, alleen papier en pennen. Geef per idee één zin. Geen persoonlijke of gevoelige vragen. Werk nog niets uit totdat ik een idee kies.
Opdracht: Vraag tien ideeën en kies er twee die duidelijk van elkaar verschillen. Laat één idee uitwerken tot een programma van twintig minuten. Zonder chat schrijf je zelf een mogelijke indeling.
Voorbeeldantwoord
Je kunt een duo-gesprek en een papieren wegwijzer kiezen. Een indeling voor de wegwijzer: welkom 3 minuten, ieder schrijft één tip 5, tips ordenen 7, nieuwe collega kiest twee vragen 5. Totaal twintig minuten. Het idee wordt concreet doordat je weet wat mensen gaan doen en welke spullen nodig zijn.
7 / 60 · Voorbeeld
Van losse notities naar overzicht
Je hebt na een fictief overleg drie losse aantekeningen. Een assistent kan dezelfde informatie in een andere vorm zetten.
De notities
“Mila maakt vrijdag een eerste opzet. Volgende week bespreken we de opzet samen. De locatie van die bespreking is nog onbekend.”
Een mogelijke structuur
Actie: eerste opzet maken — Mila — vrijdag. Bespreking: samen de opzet bekijken — volgende week. Open vraag: locatie. Zo zie je sneller wat gedaan moet worden en wat nog niet geregeld is.
Waarom de vorm helpt
Een korte bron kan al voldoende zijn voor een bruikbaar overzicht. Je hoeft niet meteen hele documenten te uploaden. Later oefenen we hoe je controleert of een overzicht de oorspronkelijke betekenis bewaart.
8 / 60 · Aan de slag
Verken jouw werk zonder dossiers
Beschrijf je beroep in algemene termen. Je kunt ook de fictieve rol van een activiteitenmedewerker kiezen.
Mijn fictieve of algemeen beschreven beroep is [beroep]. Mijn vijf taken zijn [taken]. Geef bij elke taak één concrete manier waarop AI kan helpen met een eerste concept of overzicht. Noem welke beperkte invoer nodig is. Gebruik geen namen of echte klantgegevens.
Opdracht: Noem vijf terugkerende taken en laat per taak een mogelijk AI-hulpmiddel beschrijven. Kies één uitkomst die je zelf zou kunnen beoordelen. Zonder chat koppel je zelf de taken aan schrijven, ordenen, uitleggen of ideeën bedenken.
Voorbeeldantwoord
Voor een activiteitenmedewerker: uitnodigingen schrijven, afspraken ordenen, programma’s voorstellen, een ingewikkelde instructie uitleggen en vragen voor een evaluatie bedenken. Een kleine eerste taak is een conceptuitnodiging op basis van vijf gegeven feiten. Je hoeft daarvoor geen deelnemersdossier of adresboek te gebruiken.
9 / 60 · Inzicht
Goed gebruiken is meer dan een goede prompt
Je hebt verschillende mogelijkheden geprobeerd. AI-geletterdheid gaat verder dan het kunnen typen van een opdracht: je leert ook kiezen wanneer ondersteuning nuttig is en hoe je met het resultaat omgaat.
Vier vragen voor jouw werk
Wat probeer ik te bereiken? Welke informatie geef ik mee? Hoe beoordeel ik de uitkomst? Wie merkt de gevolgen? Die vragen verbinden praktische vaardigheid met begrip en verantwoordelijkheid. Je hoeft niet alle techniek te beheersen om ze te stellen. Je eigen vakkennis blijft een belangrijk vertrekpunt.
Kennis groeit met je taak
Iemand die titels bedenkt heeft andere aandachtspunten dan iemand die AI bij beslissingen over mensen gebruikt. In deze training bouwen we daarom van eenvoudige voorbeelden naar situaties met meer gevolgen. Je gaat niet alleen luisteren naar regels, maar oefenen met bronnen, afwegingen en werkafspraken. De persoonlijke werkkaart aan het einde helpt je dat mee te nemen naar je eigen context.
10 / 60 · Reflectie
Wat wil jij beter kunnen kiezen?
Je hebt taal, creativiteit en structuur verkend. Nu kies je één toepassing waarover je meer wilt leren.
Opdracht: Noteer wat je verraste, welk resultaat je zelf goed kunt beoordelen en welke vraag je nog hebt. Beschrijf hoe je dezelfde taak nu zonder AI uitvoert; dat is je nulmeting voor later.
11 / 60 · Inzicht
Een model is niet hetzelfde als de hele toepassing
Een AI-model is een rekenkundig systeem dat uit voorbeelden patronen heeft geleerd. Een toepassing bouwt daar functies omheen, zoals een chatvenster, bestanden lezen of zoeken op internet.
Genereren betekent samenstellen
Generatieve AI maakt bijvoorbeeld tekst, beeld of geluid. Een taalmodel gebruikt geleerde verbanden en de context van je opdracht om een antwoord samen te stellen. Het kan daarbij ook feitelijke informatie hebben geleerd. Dat is iets anders dan voor ieder antwoord een website openen. OpenAI beschrijft dit proces in zijn eigen helpcentrum; die leveranciersbron ondersteunt de uitleg, niet de juistheid van toekomstige antwoorden.
OpenAI — Hoe modellen worden ontwikkeld (gecontroleerd: 2026-10-29)
Vraag welke functie wordt gebruikt
Een zoekfunctie kan actuele pagina’s raadplegen; een rekenhulpmiddel kan een som uitvoeren. Die mogelijkheden hangen af van product en instellingen. Dezelfde merknaam bewijst niet dat elke gebruiker dezelfde tools heeft. Kijk daarom naar wat werkelijk is gedaan: is er gezocht, is er berekend, of is alleen tekst gegenereerd?
12 / 60 · Voorbeeld
Zelfverzekerd taalgebruik is geen bewijs
Je vraagt een fictieve assistent naar de openingstijd van een verzonnen informatiepunt. Je beschikt over een bronkaart voor de oefening.
De bronkaart
“Informatiepunt De Brug is op woensdag geopend van 13.00 tot 16.00 uur. Op feestdagen gelden aangepaste tijden; raadpleeg dan de actuele aankondiging.”
Het AI-concept
“De Brug is iedere woensdag gegarandeerd open van 09.00 tot 17.00 uur, ook op feestdagen.” De tekst klinkt duidelijk, maar verandert tijd en uitzondering.
Wat de vergelijking laat zien
Je hoeft niet te raden of de formulering betrouwbaar klinkt. Leg de concrete beweringen naast de bron. In deze oefening is die bronkaart de gegeven waarheid; bij een echte openingstijd zoek je de actuele informatie bij de organisatie.
13 / 60 · Aan de slag
Controleer drie beweringen afzonderlijk
Gebruik de fictieve bron: “Een workshop is op 6 april van 10.00 tot 11.00 uur. Er zijn maximaal acht plaatsen. Deelname is vrijwillig.” AI-concept: “De verplichte workshop duurt twee uur en biedt plek aan acht deelnemers.”
Opdracht: Splits het concept in drie claims. Geef per claim juist, onjuist of onvolledig en herstel de tekst in maximaal 40 woorden.
Voorbeeldantwoord
Verplicht: onjuist, de bron zegt vrijwillig. Twee uur: onjuist, 10.00–11.00 is één uur. Acht deelnemers: onvolledig als het klinkt alsof er precies acht komen; het is een maximum. Herstel: “De vrijwillige workshop is op 6 april van 10.00 tot 11.00 uur. Er zijn maximaal acht plaatsen.”
14 / 60 · Inzicht
Een plausibel antwoord kan iets invullen
Een fout antwoord hoeft niet vreemd te klinken. Soms voegt het systeem een detail toe dat goed in het verhaal past, maar niet uit de invoer volgt.
Wat een hallucinatie betekent
Bij AI wordt een verzonnen of feitelijk onjuist antwoord vaak een hallucinatie genoemd. Dat woord zegt niet dat het systeem een menselijke ervaring heeft. OpenAI noemt onder meer onjuiste feiten en verzonnen verwijzingen. Een nette bronvermelding of stellig percentage is daarom aanleiding om te controleren, niet om de controle over te slaan.
OpenAI — Foutieve en misleidende antwoorden (gecontroleerd: 2026-10-29)
Maak onzekerheid werkbaar
Ontbreekt een datum, laat dan “nog te bepalen” staan of vraag om de ontbrekende informatie. Bij een belangrijke vakvraag is deskundige beoordeling nodig als je het antwoord zelf niet kunt toetsen. Laat een model niet zijn eigen zekerheid als doorslaggevend bewijs gebruiken. Je zoekt controleerbare informatie buiten de overtuigende formulering.
15 / 60 · Aan de slag
Kies de bron die de claim kan dragen
Een fictief artikel zegt dat de bibliotheek vanaf volgende maand op zondag open is. Je hebt drie mogelijke bronnen: A een oude folder; B een actuele aankondiging van de bibliotheek met ingangsdatum; C een AI-antwoord zonder link.
Opdracht: Kies de eerste bron die je raadpleegt en benoem twee dingen die je daar controleert. Geef aan wat je doet als de aankondiging alleen over één speciale zondag gaat.
Voorbeeldantwoord
Begin met B: controleer publicatie/ingangsdatum en of de regeling voor alle zondagen of een specifieke dag geldt. Als het één speciale zondag betreft, mag je dat niet veralgemeniseren naar iedere zondag. De oude folder kan achtergrond geven, maar bewijst de nieuwe situatie niet. Het AI-antwoord is geen oorspronkelijke bevestiging.
16 / 60 · Inzicht
Andere antwoorden kunnen meerdere oorzaken hebben
Je stelt dezelfde vraag twee keer en krijgt een andere selectie. Dat hoeft niet te betekenen dat er nieuwe feiten zijn ontdekt. Formulering, context, instellingen en variatie in het genereren kunnen meespelen.
Vergelijk wat je werkelijk ziet
Bij een vraag naar een leuke teamactiviteit kunnen verschillende passende ideeën bestaan. Bij een vaste openingstijd mogen twee antwoorden niet allebei als bewijs worden gebruikt. Maak dus onderscheid tussen creatieve variatie en een feitelijke tegenstelling. Alleen het tweede geval vraagt om vaststellen welke bron klopt.
Verander één onderdeel
Wil je ontdekken wat doelgroepinformatie doet, houd dan de bron gelijk en verander alleen de lezer. Vergelijk de woordkeuze en uitleg. Eén vergelijking bewijst geen algemene kwaliteitswinst, maar kan je helpen een bruikbare opdracht te schrijven. Noteer ook wanneer je weinig verschil ziet. Dat is een eerlijke observatie, geen mislukte oefening.
17 / 60 · Voorbeeld
Uitleg voor een collega of voor een bezoeker
Je gebruikt één fictieve afspraak: “Aanvragen worden binnen drie werkdagen bekeken. De aanvrager krijgt daarna een reactie. De beoordeling kan extra informatie vereisen.”
Voor een collega
Een concept kan zeggen: “Controleer of de aanvraag compleet is; de eerste beoordeling vindt binnen drie werkdagen plaats. Daarna volgt een reactie.” Die versie legt nadruk op de handeling.
Voor een bezoeker
Een concept kan zeggen: “We bekijken je aanvraag binnen drie werkdagen. Daarna hoor je van ons. Soms hebben we nog informatie nodig.” Deze versie spreekt de ontvanger direct aan.
Wat je bewaart
De termijn gaat over bekijken, niet over gegarandeerde goedkeuring. De doelgroep mag de toon veranderen, maar niet die afspraak. De voorbeelden zijn geen beleid van een echte organisatie.
18 / 60 · Kennischeck
Welke verandering vraagt inhoudelijk herstel?
Kies zelf voordat je de toelichting leest. Vergelijk daarna de reden met jouw eigen afweging.
De bron zegt dat een aanvraag binnen drie werkdagen wordt bekeken. Welke versie verandert de afspraak?
- We bekijken je aanvraag binnen drie werkdagen.
- Je aanvraag is binnen drie werkdagen goedgekeurd.
- Binnen drie werkdagen volgt de eerste beoordeling van je aanvraag.
Antwoord: B. Bekijken of beoordelen is niet hetzelfde als goedkeuren. De tweede versie belooft een resultaat dat de bron niet geeft; dat is geen onschuldige stijlaanpassing.
19 / 60 · Aan de slag
Vraag om een controleerbaar concept
Je wilt een bericht schrijven over de fictieve aanvraagprocedure. Gebruik alleen de drie bronzinnen uit de opdracht hieronder.
Schrijf een vriendelijk bericht van maximaal 60 woorden voor een fictieve aanvrager. Bron: aanvragen worden binnen drie werkdagen bekeken; daarna krijgt de aanvrager een reactie; de beoordeling kan extra informatie vereisen. Gebruik je. Voeg geen goedkeuring, contactgegevens of andere afspraken toe.
Opdracht: Voer de prompt uit of maak zelf het bericht. Controleer welke woorden de termijn en de onzekerheid bewaren. Geef daarna één gerichte verbeteropdracht voor de toon.
Voorbeeldantwoord
Mogelijk bericht: “We bekijken je aanvraag binnen drie werkdagen. Daarna krijg je een reactie. Soms hebben we extra informatie nodig.” De woorden “bekijken” en “soms” bewaren de betekenis. Vervolg: “Maak de opening vriendelijker, maar behoud de termijn en voeg geen toezegging over goedkeuring toe.”
20 / 60 · Reflectie
Waar zoek jij bevestiging?
Een goede AI-gebruiker hoeft niet alles uit het hoofd te weten. Je moet wel herkennen welke uitspraken om een bron of deskundige vragen.
Opdracht: Kies één feit uit je eigen werk dat vaak verandert. Noteer de oorspronkelijke bron, wat je daar controleert en wanneer je iemand anders moet laten meekijken.
21 / 60 · Inzicht
Begin bij de informatie die de taak nodig heeft
Een schrijftaak heeft vaak minder invoer nodig dan een volledig dossier bevat. Bepaal eerst het doel en selecteer daarna de informatie.
Niet alles hoort in dezelfde omgeving
Openbare, interne, persoonlijke en vertrouwelijke informatie kunnen verschillende behandeling vragen. Die categorieën kunnen overlappen: een openbare naam blijft informatie over een persoon. Het hangt van doel, afspraken en omgeving af wat je mag gebruiken. Deze cursus geeft geen toestemming voor echte gegevensverwerking.
Maak een oefenversie
Voor een herinneringsmail kun je vaak oefenen met een verzonnen situatie en zonder naam of rekeningnummer. Dat heet hier praktisch gegevens beperken: niet meer delen dan nodig. Een echte verwerking kan daarnaast juridische en organisatorische eisen hebben. Vraag bij twijfel de verantwoordelijke collega vóór je materiaal invoert. We gebruiken in de oefeningen steeds een volledig fictieve bron.
22 / 60 · Voorbeeld
Een herinnering heeft geen volledig dossier nodig
Een fictieve medewerker wil de toon van een herinnering verbeteren. De ruwe notitie bevat veel meer dan de schrijftaak vraagt.
De verzonnen notitie
“Deelnemer Noor, telefoon 06-00000000, woont in Voorbeeldstraat 1. Zij heeft nog niet gereageerd op onze uitnodiging voor 6 april. Aanmelden kan uiterlijk 2 april. Ze meldde eerder persoonlijke omstandigheden.”
Een passende oefenversie
“Een fictieve deelnemer heeft nog niet gereageerd op een uitnodiging voor 6 april. Aanmelden kan uiterlijk 2 april. Schrijf een vriendelijke herinnering zonder aannames over de reden.”
Waarom die selectie helpt
De nieuwe tekst houdt datum en gevraagde actie over. De identiteit en persoonlijke toelichting zijn niet nodig om de toon te oefenen. Dit voorbeeld bewijst niet dat elk verkort echt dossier automatisch anoniem of toegestaan is.
23 / 60 · Aan de slag
Houd alleen de noodzakelijke afspraak over
Gebruik deze fictieve notitie: “Klant A, rekening 000000, telefoon 06-00000000, vraagt naar een bestelling. De nieuwe leverdatum is onbekend. Vrijdag volgt een update.”
Opdracht: Maak een oefenprompt voor een vriendelijke reactie. Vermeld geen contact- of rekeninggegevens. Benoem welke informatie overblijft en waarom.
Voorbeeldantwoord
“Schrijf een vriendelijke conceptreactie voor een fictieve klant. De nieuwe datum is onbekend; vrijdag volgt een update. Voeg geen leverdatum of vergoeding toe.” Overblijven: de vraag en de twee bekende afspraken. Identiteits- en betaalgegevens zijn voor deze schrijfoefening niet nodig.
24 / 60 · Inzicht
Een andere naam is niet hetzelfde als anonimiteit
Je kunt een naam vervangen en toch iemand herkenbaar laten. Een unieke functie, een bijzondere gebeurtenis of een combinatie van details kan genoeg zijn.
Kijk naar het geheel
Als een tekst spreekt over “de enige nachtdienstmedewerker op de kleine vestiging”, kan de persoon voor collega’s duidelijk zijn. Denk dus niet alleen aan namen of telefoonnummers. Bij echt materiaal moet de verantwoordelijke beoordelen of de verwerking is toegestaan; in onze cursus kies je liever volledig verzonnen feiten.
Instellingen beantwoorden een andere vraag
Sommige producten laten je modeltraining, geschiedenis of geheugen regelen. Dat maakt onnodige invoer niet noodzakelijk en vervangt geen organisatiebeleid. OpenAI legt bijvoorbeeld uit dat modeltraining en geheugen verschillende instellingen zijn en dat uitschakelen van modeltraining opgeslagen chats niet automatisch verwijdert. Dit is een productspecifiek voorbeeld, geen uitspraak over alle AI-tools.
OpenAI — Data Controls in ChatGPT (gecontroleerd: 2026-10-29)
25 / 60 · Aan de slag
Zie wat een naamvervanging niet oplost
Fictieve tekst: “Medewerker X is de enige teamleider op onze kleine locatie en was afgelopen week afwezig wegens een persoonlijk probleem.” Je wilt alleen oefenen met een algemeen bericht over vervanging.
Opdracht: Leg uit waarom X geen bewijs van anonimiteit is. Schrijf een volledig verzonnen, minder gedetailleerde invoer waarmee je dezelfde schrijfvaardigheid kunt oefenen.
Voorbeeldantwoord
De combinatie van functie, locatie en periode kan iemand herkenbaar maken. Oefeninvoer: “Een fictief teamlid is tijdelijk niet beschikbaar. Schrijf een neutrale interne mededeling dat vragen voorlopig naar de waarnemer gaan. Noem geen reden of identiteit.” Het doel is bereikbaarheid uitleggen, niet persoonlijke omstandigheden delen.
26 / 60 · Inzicht
Een bestand kan meer bevatten dan je ziet
Bij een upload gaat mogelijk meer informatie mee dan de alinea die je wilde bespreken. Denk aan opmerkingen, namen in tabbladen, verborgen rijen of een uitgebreide voorgeschiedenis.
Selecteer vóór het delen
Kijk eerst wat de taak nodig heeft. Voor een oefening kun je een korte fictieve tekst maken in plaats van een volledig bestand te gebruiken. Lees de selectie na op informatie die niet bij het doel hoort. Een knop “upload” is een mogelijkheid, geen oordeel dat jouw document geschikt is.
Verbinden is een grotere stap
Een koppeling met een mailbox of opslagdienst kan veel meer informatie bereikbaar maken. Laat het goedkeuren en instellen daarvan bij de bevoegde persoon en volg de eigen procedure. Wij voegen geen koppelingen toe. Een privacybewuste werkwijze begint met de kleinste passende invoer, niet met achteraf hopen dat alles goed is afgeschermd.
27 / 60 · Voorbeeld
Wat doe je als je toch iets verkeerd deelt?
Een fictieve collega merkt dat hij een intern document in een niet-goedgekeurde chat heeft geplaatst. Hij vraagt jou wat de eerste stap is.
Niet verder verspreiden
Stop de betreffende handeling. Deel het document niet opnieuw in een andere chat om de fout te laten beoordelen. Noteer in beperkte vorm wat is gebeurd, wanneer en welke soort informatie betrokken is.
Gebruik de meldroute
Neem contact op met de aangewezen persoon volgens de organisatieprocedure. Die kan beoordelen welke technische en andere vervolgstappen nodig zijn. Zelf een chat verwijderen bewijst niet dat alle kopieën of gevolgen weg zijn.
Geen automatische juridische conclusie
Deze casus is geen beoordeling of een concreet incident aan een toezichthouder moet worden gemeld. Dat vraagt beoordeling van de echte omstandigheden door de verantwoordelijke. Als gebruiker help je door snel en feitelijk te melden.
28 / 60 · Kennischeck
Wat bewijst een privacy-instelling niet?
Kies zelf voordat je de toelichting leest. Vergelijk daarna de reden met jouw eigen afweging.
Een collega zegt: “Modeltraining staat uit, dus ik mag elk klantdossier invoeren.” Wat is de beste reactie?
- Dat klopt: die ene instelling vervangt alle andere afspraken.
- Controleer nog steeds doel, noodzakelijke gegevens en toegestane omgeving; de instelling geeft geen algemene toestemming.
- Maak alleen de bestandsnaam onherkenbaar.
Antwoord: B. Een instelling over modeltraining beantwoordt niet alle vragen over gebruik, opslag, toegang en toestemming. De taak en de geldende afspraken blijven bepalend.
29 / 60 · Aan de slag
Maak drie controles vóór je invoert
Je wilt een conceptmail laten maken op basis van een fictieve afspraak. Later wil je deze aanpak misschien bij echt werk gebruiken.
Opdracht: Schrijf een controle voor de omgeving, voor de inhoud en voor jouw bevoegdheid. Voeg een vervolgstap toe als één antwoord onbekend is.
Voorbeeldantwoord
Omgeving: is deze tool en dit account toegestaan voor deze gegevens? Inhoud: welke feiten zijn nodig en welke details laat ik weg? Bevoegdheid: mag ik deze informatie voor dit doel verwerken? Onbekend: nog niets uit echte dossiers invoeren; fictief oefenen en de verantwoordelijke collega om duidelijkheid vragen. “Er staat een slotje in de browser” is hiervoor niet voldoende.
30 / 60 · Reflectie
Wat kun jij zonder echte gegevens oefenen?
Veel vaardigheden kun je leren met verzonnen materiaal. Daarmee kun je al vooruit zonder een echt dossier te gebruiken.
Opdracht: Kies één teksttaak en noteer welke drie fictieve feiten voldoende zijn om te oefenen. Schrijf ook op bij wie je terechtkunt wanneer je later echte informatie wilt gebruiken.
31 / 60 · Inzicht
Een antwoord kan een scheef beeld geven
Een AI-uitkomst kan bepaalde groepen of situaties minder goed vertegenwoordigen. Bias betekent hier een systematische vertekening in gegevens, ontwerp, gebruik of beoordeling.
Kijk verder dan een beleefde toon
Een tekst kan vriendelijk klinken en toch aannemen dat iedereen dezelfde taalvaardigheid, digitale toegang of beschikbaarheid heeft. NIST, een Amerikaans instituut voor standaarden, behandelt schadelijke vertekening als een belangrijk risico van generatieve AI. Het rapport is een risicokader, geen test waarmee één antwoord automatisch eerlijk wordt verklaard.
NIST — Generative AI Risk Management Profile (gecontroleerd: 2026-10-29)
Maak de gevolgen concreet
Vraag wie het resultaat gebruikt en wie erdoor geraakt wordt. Een workshopaanmelding die alleen via een ingewikkeld online formulier kan, kan mensen buitensluiten. Je onderzoekt dan niet alleen de tekst, maar ook de werkwijze. Bij beslissingen over echte personen zijn passende expertise en bevoegdheid nodig; onze oefeningen gaan over het herkennen van aannames, niet over mensen rangschikken.
32 / 60 · Voorbeeld
Een handige uitnodiging voor wie?
Een fictieve organisatie nodigt buurtbewoners uit voor een activiteit. De tekst is kort, maar veronderstelt veel.
Het concept
“Iedereen kan eenvoudig aanmelden via de app. Scan de code en vul het formulier in. Hulp is niet nodig.”
Wat ontbreekt
Niet iedereen heeft dezelfde apparatuur, leesvaardigheid of ervaring. “Iedereen” en “hulp is niet nodig” zijn aannames. Je weet bovendien niet of er een alternatief aanmeldkanaal bestaat.
Een betere vraag aan de organisator
“Welke toegankelijke aanmeldmogelijkheden zijn werkelijk beschikbaar en waar kan iemand hulp vragen?” Verzin geen telefoonnummer of loket om de tekst vriendelijker te maken. Eerst de voorziening bevestigen, dan helder communiceren.
33 / 60 · Aan de slag
Verbeter zonder een voorziening te verzinnen
Fictieve bron: “Aanmelden kan via een formulier. De organisator bespreekt nog hoe hulp bij aanmelden geregeld wordt.” Concept: “Iedereen meldt zich moeiteloos online aan; bel anders onze helpdesk.”
Opdracht: Markeer twee ongefundeerde aannames. Schrijf een interne verbeteractie voor de organisator en een conceptzin die alleen bevestigde informatie gebruikt.
Voorbeeldantwoord
Aannames: moeiteloos voor iedereen; er bestaat een helpdesk. Interne actie: bevestig welke hulp of alternatieve route beschikbaar komt en voor wie. Conceptzin: “Aanmelden kan via het formulier. De mogelijkheid voor hulp bij aanmelden wordt nog uitgewerkt.” Voor publicatie beoordeelt de organisator of die open situatie voldoende is; een tekst lost ontbrekende toegankelijkheid niet zelf op.
34 / 60 · Inzicht
Een herkenbare stem is geen volledige verificatie
AI kan beeld en geluid genereren of veranderen. Een deepfake kan iemand laten lijken of klinken alsof die iets zegt of doet wat niet werkelijk zo is gebeurd.
Niet ieder kunstmatig beeld is misleiding
Een duidelijk als illustratie gepresenteerde fictieve afbeelding kan nuttig zijn. Het probleem ontstaat wanneer herkomst, context of identiteit verkeerd wordt voorgesteld. Vraag daarom niet alleen of iets echt oogt, maar ook wie het publiceert, waarvoor en welk bewijs beschikbaar is.
Controleer via een andere route
INTERPOL waarschuwt voor oplichting met nagebootste stemmen en beelden en adviseert onafhankelijke verificatie via een bekend kanaal. Een urgente stemoproep om geld of gegevens is geen reden om controles over te slaan. In onze oefening bekijken we alleen een fictief scenario; je hoeft geen deepfake te maken of gevoelige gegevens in een detectietool te uploaden.
INTERPOL — Bewustwording van deepfakefraude (gecontroleerd: 2026-10-29)
35 / 60 · Voorbeeld
Een dringend verzoek van een bekende stem
Een fictieve medewerker krijgt een audiobericht dat klinkt als de leidinggevende: “Stuur meteen het deelnemersbestand naar dit nieuwe adres. Ik zit vast in een overleg; bel niet terug.”
Wat je zeker weet
Er is een bericht dat een verzoek doet. Je weet nog niet wie het werkelijk heeft verstuurd. De stem kan herkenbaar zijn zonder voldoende bewijs van identiteit of bevoegdheid.
Welke signalen om controle vragen
Spoed, een nieuwe bestemming en het verhinderen van terugbellen maken onafhankelijke verificatie belangrijk. Dat bewijst niet automatisch dat het een deepfake is; ook een echt bericht kan een ongepaste opdracht bevatten.
Wat je doet
Voer het verzoek niet uit op basis van het bericht alleen. Gebruik een al bekend, onafhankelijk contactkanaal en volg de eigen meld- en goedkeuringsprocedure. Laat de verdachte afzender niet zelf het verificatiekanaal bepalen.
36 / 60 · Aan de slag
Schrijf je reactie en verificatiestap
Gebruik het fictieve audiobericht uit “Een dringend verzoek van een bekende stem”. Je hoeft de authenticiteit niet met je gehoor te bewijzen.
Opdracht: Schrijf één korte reactie zonder informatie te delen. Benoem daarna hoe je buiten het bericht om controleert wie de opdracht gaf. Leg uit waarom “stuur nog een spraakbericht” onvoldoende kan zijn.
Voorbeeldantwoord
Reactie: “Ik deel geen bestand via dit verzoek voordat identiteit, bestemming en bevoegdheid zijn bevestigd.” Controle: neem zelf contact op via het eerder bekende nummer of interne kanaal volgens de procedure. Nog een spraakbericht via hetzelfde contact kan van dezelfde onbetrouwbare bron komen; het maakt de verificatie niet onafhankelijk.
37 / 60 · Inzicht
Maak zichtbaar wat de lezer moet begrijpen
Transparantie gaat over informatie die iemand nodig heeft om een uitkomst goed te beoordelen. Een AI-vermelding alleen maakt inhoud niet juist en een menselijk klinkende tekst maakt haar niet automatisch misleidend.
Passende uitleg bij het gebruik
Bij een fictieve oefenillustratie kun je aangeven dat het geen foto van een echte gebeurtenis is. Bij een interne analyse kun je vermelden welke bron is gebruikt, wat AI heeft voorbereid en wat een medewerker heeft gecontroleerd. Kies een uitleg die past bij doel en publiek; houd ook rekening met de geldende organisatieafspraken.
Juridische regels vragen een precieze context
De Europese Commissie licht transparantieverplichtingen toe voor specifieke AI-toepassingen en synthetische inhoud. Dat betekent niet dat deze cursus één algemene labelregel voor iedere AI-geholpen zin kan geven. Laat bij publicatie of inzet bepalen welke verplichtingen en uitzonderingen op jouw situatie van toepassing zijn. De bron is juridische oriëntatie; de praktische voorbeelden zijn geen compliance-oordeel.
Europese Commissie — Transparantie bij AI (gecontroleerd: 2026-10-29)
38 / 60 · Kennischeck
Wat is een goede eerste verificatie?
Kies zelf voordat je de toelichting leest. Vergelijk daarna de reden met jouw eigen afweging.
Een bekende stem vraagt dringend om gegevens naar een nieuw adres te sturen en verbiedt terugbellen. Wat doe je?
- Delen, want ik herken de stem.
- Via een al bekend onafhankelijk kanaal identiteit en opdracht controleren voordat ik handel.
- Alleen letten op kraakjes in de audio.
Antwoord: B. Stemherkenning en technische onvolkomenheden leveren geen sluitende verificatie. Controleer afzender, bestemming en bevoegdheid via een vertrouwde route; je hoeft niet eerst te bewijzen dat het AI is.
39 / 60 · Aan de slag
Kijk wie door je AI-uitkomst wordt geraakt
Je wilt een AI-concept gebruiken voor uitleg over een fictieve workshop. Deelnemers hebben verschillende taalvaardigheden en digitale ervaring.
Opdracht: Maak drie vakken: gebruiker, betrokkene en beoordelaar. Schrijf per vak één belang en één concrete controle. Gebruik geen echte persoonsgegevens.
Voorbeeldantwoord
Gebruiker: medewerker wil een helder concept; controle op brontrouw. Betrokkene: deelnemer wil weten wat verwacht wordt; controle op begrijpelijke woorden en bereikbare hulp. Beoordelaar: organisator wil uitvoerbare communicatie; controle of beschreven aanmeldroutes echt bestaan. Eén persoon kan meerdere rollen hebben, maar de belangen blijven verschillend.
40 / 60 · Reflectie
Welke aanname wil jij eerder zien?
AI-geletterdheid betekent ook aandacht hebben voor de mensen achter een werkproces. Een handige oplossing voor de maker is niet vanzelf prettig voor iedereen.
Opdracht: Noteer één aanname over lezers of gebruikers die je in je werk vaak tegenkomt. Maak daar een controle-vraag van die je voortaan stelt vóór je een concept gebruikt.
41 / 60 · Inzicht
Een hulpmiddel neemt de eigenaar niet weg
Een werkresultaat vraagt iemand die bepaalt of het passend en bruikbaar is. “AI zei het” verklaart de herkomst van tekst, maar vervangt geen verantwoordelijkheid.
Benoem de rollen
Wie kiest de taak? Wie mag informatie aanleveren? Wie beoordeelt de inhoud? Wie beslist over gebruik of verzending? Bij een eenvoudige persoonlijke notitie kan dat dezelfde persoon zijn. Bij communicatie namens een organisatie kunnen meerdere rollen nodig zijn. Spreek dit vooraf af zodat niemand denkt dat een ander de eindcontrole deed.
Maak menselijk toezicht concreet
Een mens die alleen automatisch op akkoord klikt, controleert weinig. Geef de beoordelaar bronmateriaal, criteria en ruimte om af te wijzen. Ook voldoende kennis en tijd zijn belangrijk. Als die ontbreken, moet je de taak kleiner maken of passende hulp regelen. In de volgende opdrachten schrijf je daarom niet alleen “mens controleert”, maar precies wat die controle inhoudt.
42 / 60 · Voorbeeld
Een vinkje is geen inhoudelijke beoordeling
Een fictieve medewerker krijgt twintig conceptmails en moet binnen één minuut akkoord geven. De bronnen zijn niet meegestuurd.
Wat er mis kan gaan
De medewerker kan hooguit vluchtig naar de toon kijken. Zonder bron kan hij niet vaststellen of datums, bedragen of voorwaarden kloppen. Het woord goedgekeurd kan daardoor meer vertrouwen wekken dan de controle rechtvaardigt.
Een uitvoerbare afspraak
Lever per concept de relevante bronfeiten en markeer onzekerheden. Begin met een kleiner aantal berichten. Laat de bevoegde beoordelaar beslissen of er genoeg tijd en kennis is om ze vrij te geven.
Wat de les niet zegt
Dit is geen beoordeling van een echte organisatie. De casus laat zien dat toezicht een werkproces is, niet alleen de aanwezigheid van een mens op het laatste scherm.
43 / 60 · Aan de slag
Maak verantwoordelijkheid toetsbaar
Fictieve taak: een uitnodiging naar externe deelnemers voorbereiden. Invoer is een goedgekeurde bronkaart; de AI maakt alleen een concept.
Opdracht: Verdeel voorbereiding, feitencontrole, vrijgave en verzending over passende rollen. Geef bij feitencontrole drie concrete punten. Beschrijf wat gebeurt bij een ontbrekende datum.
Voorbeeldantwoord
Medewerker maakt concept met de bron. Inhoudelijk verantwoordelijke controleert datum/tijd, aanmeldactie en voorwaarden. Bevoegde organisator geeft de definitieve tekst vrij. Verzending gebeurt daarna via de afgesproken route. Ontbrekende datum: niet laten raden; als open punt terug naar de organisator. De precieze functienamen mogen verschillen, maar elke stap heeft een herkenbare eigenaar.
44 / 60 · Inzicht
Wat artikel 4 voor deze leerroute betekent
De AI-verordening is één onderdeel van het bredere kader rond AI. Deze slide geeft algemene oriëntatie, geen juridisch advies over jouw organisatie.
De actuele officiële uitleg
De Europese Commissie toont bij artikel 4 maatregelen om de ontwikkeling van AI-geletterdheid te ondersteunen bij personeel en anderen die namens aanbieders of gebruiksorganisaties met AI werken. Daarbij tellen ervaring, kennis, gebruikscontext en betrokken personen mee. De gecontroleerde tekst zegt ook dat geen specifiek individueel niveau gegarandeerd hoeft te worden. We gebruiken de actuele Commissiepagina, niet een oude samenvatting als vaste regel.
Europese Commissie — Artikel 4: AI-geletterdheid (gecontroleerd: 2026-10-29)
Wat jij ermee kunt
Bespreek welke systemen en taken jouw organisatie werkelijk gebruikt en welke kennis daarvoor nodig is. Deze cursus kan daarbij helpen, maar een gevolgde les of oefenscore bewijst niet automatisch naleving. Laat de verantwoordelijke professional beoordelen wat voor jouw rol en organisatie geldt. De bron is gecontroleerd op 29 oktober 2026; wetgeving en uitleg kunnen veranderen.
45 / 60 · Voorbeeld
Niet iedereen heeft dezelfde leervraag
Een fictieve organisatie heeft drie werkzaamheden: creatieve titels bedenken, documenten samenvatten en een hulpmiddel inzetten bij beslissingen over mensen.
De eerste twee teams
Bij titels is doelgroep en passende toon belangrijk. Bij samenvatten komen brontrouw, ontbrekende voorwaarden en gegevensgebruik nadrukkelijker naar voren. Beide teams hebben iets aan oefenen, maar niet noodzakelijk aan exact dezelfde verdieping.
Een taak met grotere gevolgen
Bij beslissingen over mensen kunnen aanvullende risico’s, wettelijke eisen en deskundigheid spelen. Laat die situatie afzonderlijk beoordelen; neem niet aan dat een algemene beginnersles voldoende is.
Geen cursus als stempel
De Commissie benadrukt in haar FAQ dat AI-geletterdheid contextafhankelijk is en geen uniforme trainingsvorm voorschrijft. De leerroute hoort dus bij het echte gebruik, niet alleen bij het afvinken van aanwezigheid.
Europese Commissie — Vragen en antwoorden over AI-geletterdheid (gecontroleerd: 2026-10-29)
46 / 60 · Aan de slag
Bepaal welke kennis nog ontbreekt
Fictieve situatie: een communicatiecollega kan goed prompts schrijven, maar weet niet welke documenten in de tool mogen. Een teamleider kan beleid uitleggen, maar heeft nog nooit een fout AI-antwoord met een bron vergeleken.
Opdracht: Geef ieder één passende leeractiviteit en één toetsbaar resultaat. Vermijd “iedereen dezelfde cursus opnieuw” als standaardantwoord.
Voorbeeldantwoord
Communicatiecollega: met de verantwoordelijke een paar fictieve invoervoorbeelden indelen; resultaat is een startcontrole met vraagroute. Teamleider: een concept met een gegeven bron vergelijken; resultaat is een lijst concrete afwijkingen en verbeteringen. Zo sluit leren aan op wat de persoon nog moet kunnen, niet alleen op een algemene vaardigheidsscore.
47 / 60 · Inzicht
Maak afspraken klein genoeg om te volgen
Een regel als “gebruik AI verantwoord” geeft weinig richting bij een echte taak. Vertaal haar naar handelingen die iemand kan uitvoeren.
Vijf onderdelen van een werkafspraak
Leg vast voor welke taak de afspraak geldt, welke omgeving en invoer toegestaan zijn, welke controle nodig is, wie beslist en waar twijfel of fouten worden gemeld. Een korte afspraak kan beter werken dan een lang document dat niemand bij de taak herkent. Laat de bevoegde persoon de echte afspraken vaststellen; in deze cursus maak je alleen een voorstel.
Onderhoud hoort erbij
Tools, gegevens en werkzaamheden veranderen. Geef je voorstel een eigenaar en een evaluatiemoment. Bewaar voorbeelden van wat goed ging en wat niet, zonder onnodige persoonsgegevens. Een afspraak moet kunnen worden bijgesteld na nieuwe informatie. Volgen van een procedure is belangrijk, maar sluit een inhoudelijke fout niet automatisch uit.
48 / 60 · Kennischeck
Wat bewijst het afronden van een cursus?
Kies zelf voordat je de toelichting leest. Vergelijk daarna de reden met jouw eigen afweging.
Een collega zegt: “Na deze training voldoet onze hele organisatie automatisch aan de AI-verordening.” Wat is juist?
- Ja, één algemene cursus is altijd voldoende.
- Nee; leren helpt, maar de concrete inzet en toepasselijke verplichtingen moeten afzonderlijk worden beoordeeld.
- AI-geletterdheid gaat alleen over programmeren.
Antwoord: B. Een cursus is geen algemene juridische vrijgave. Leerbehoeften en maatregelen hangen samen met de rol, de gebruikte systemen, de taak en de betrokken mensen.
49 / 60 · Aan de slag
Schrijf een voorstel in vijf regels
Je wilt AI gebruiken voor interne conceptuitnodigingen op basis van bevestigde feiten. Je maakt een voorstel voor de verantwoordelijke collega, geen nieuw beleid namens de organisatie.
Opdracht: Schrijf vijf regels over taak, invoer/omgeving, controle, eigenaar en twijfelroute. Maak duidelijk dat de afspraak nog moet worden beoordeeld.
Voorbeeldantwoord
Voorstel: AI ondersteunt alleen conceptuitnodigingen. We gebruiken een door de organisatie toegestane omgeving en uitsluitend goedgekeurde noodzakelijke feiten. We vergelijken datum, tijd, voorwaarden en aanmeldactie met de bron. De organisator geeft vrij vóór verzending. Bij onduidelijke toestemming of broninformatie stoppen we en vragen de aangewezen collega om uitleg. Het voorstel is pas een werkafspraak na passende goedkeuring.
50 / 60 · Reflectie
Welke vraag stel je morgen aan je team?
Je hoeft niet zelf alle juridische of technische vragen op te lossen. Wel kun je duidelijk maken welke informatie je nodig hebt om een taak zorgvuldig uit te voeren.
Opdracht: Noteer één onbeantwoorde vraag over toegestane tools, invoer, controle of verantwoordelijkheid. Bepaal wie die kan beantwoorden en wat je tot die tijd met fictief materiaal kunt oefenen.
51 / 60 · Inzicht
Maak van losse inzichten één werkwijze
Je eindproduct is een persoonlijke werkkaart voor een kleine AI-taak. Die laat zien dat je een doel kunt kiezen, invoer kunt beperken en een resultaat kunt beoordelen.
De onderdelen
Neem op: taak en gebruiker, gewenste uitkomst, toegestane invoer en omgeving, broncontrole, gevolgen voor betrokkenen, eigenaar, stopregel en evaluatiemoment. Voeg een gecontroleerd concept en een korte toelichting op je keuzes toe. Dat maakt je werkkaart concreter dan een lijst algemene goede voornemens.
Hoe je oefent
Gebruik de volledig fictieve openmiddag op de volgende slide. Maak eerst een prompt of handmatig concept, beoordeel daarna een fout voorbeeld en werk tot slot je kaart bij. Je mag de papieren route gebruiken zonder AI-account. De opdracht toetst je afwegingen; het resultaat is geen certificaat, juridische beoordeling of toestemming voor echte gegevensverwerking.
52 / 60 · Voorbeeld
De fictieve openmiddag
Je helpt een organisator een uitnodiging voor een kleine openmiddag maken. Lees eerst alle afspraken; deze bron is voldoende voor de oefening.
Bevestigde bron
Op 15 mei is er een openmiddag van 14.00 tot 15.00 uur in ruimte De Werkkamer. Maximaal tien bezoekers. Doel: kennismaken met de activiteiten van een fictieve buurtgroep. Deelname is vrijwillig. Voorbereiding is niet nodig. Aanmelden kan uiterlijk 11 mei bij de organisator. Er is geen besluit over eten of drinken. De organisator bevestigt later welke hulp bij aanmelden beschikbaar is.
Wat jij voorbereidt
Maak een conceptuitnodiging van maximaal 100 woorden, een lijst van open punten en een persoonlijke werkkaart. Je publiceert of verstuurt niets. Je gebruikt geen echte namen, adressen of dossiers.
Waar je op let
Bewaar zowel de praktische feiten als onzekerheden. Een prettige tekst mag geen voorzieningen beloven die nog niet bevestigd zijn. Een open punt is informatie voor de organisator, niet iets dat AI zelf moet invullen.
53 / 60 · Aan de slag
Eindopdracht A: maak een passende opdracht
Werk ongeveer vijf minuten. Schrijf zelf de prompt of gebruik de onderstaande startprompt en leg uit wat je zou aanpassen.
Maak een conceptuitnodiging van maximaal 100 woorden voor een fictieve buurtgroep. Bron: openmiddag 15 mei, 14.00–15.00, ruimte De Werkkamer, maximaal tien bezoekers, kennismaken met activiteiten, vrijwillig, geen voorbereiding, aanmelden uiterlijk 11 mei bij organisator. Eten/drinken niet besloten; hulp bij aanmelden wordt later bevestigd. Gebruik gewone woorden. Voeg geen voorzieningen of contactgegevens toe. Geef open punten apart; verstuur niets.
Opdracht: Maak een conceptuitnodiging en een aparte lijst open punten. Markeer bronfeiten, stijlkeuzes en onzekerheden. Gebruik alleen de fictieve gegevens in de prompt.
Voorbeeldantwoord
Een goede opdracht vraagt een vriendelijke tekst, houdt 15 mei/14.00–15.00/maximaal tien/11 mei vast en bewaart vrijwilligheid. Open punten zijn catering en hulp bij aanmelden. Een uitnodiging kan zonder cateringbelofte worden opgesteld; vóór publicatie moet de organisator beoordelen hoe de aanmeldhulp wordt gecommuniceerd.
54 / 60 · Inzicht
Controleer inhoud, mensen en gebruik
Een concept kan feitelijk kloppen en toch onduidelijk zijn voor de lezer. Andersom kan een prettige tekst nieuwe toezeggingen bevatten. Beoordeel daarom verschillende kanten afzonderlijk.
Ronde één en twee
Inhoud: vergelijk alle afspraken met de bron en zoek toegevoegde claims. Mensen: lees vanuit een bezoeker die weinig voorkennis heeft. Is de taal begrijpelijk? Zijn er aannames over toegang tot hulpmiddelen? Verzin geen oplossing voor een voorziening die de organisator nog moet bevestigen.
Ronde drie
Gebruik: bepaal wie de open punten moet beantwoorden en wie de definitieve tekst vrijgeeft. Het feit dat jij een goede conceptzin hebt gemaakt betekent niet dat de communicatie klaar is voor verzending. Noteer je bevindingen kort en concreet. Een beoordeling als “8/10” is minder behulpzaam dan “aanmeldhulp nog niet bevestigd; vraag organisator”.
55 / 60 · Aan de slag
Eindopdracht B: herstel een overtuigend fout concept
Fictief AI-concept: “Iedereen is verplicht aanwezig op 15 mei van 14.00 tot 16.00 uur. Er is onbeperkt plek en gratis lunch. Meld je uiterlijk 12 mei aan via onze handige app; iedereen kan dat zonder hulp.”
Opdracht: Vergelijk met “De fictieve openmiddag”. Noteer minstens zes afwijkingen of ongefundeerde claims. Maak daarna een correcte uitnodiging tot 100 woorden en houd open vragen apart.
Voorbeeldantwoord
Afwijkingen: verplicht, verkeerde eindtijd, onbeperkte capaciteit, gratis lunch, verkeerde aanmeldtermijn, verzonnen app en aanname dat niemand hulp nodig heeft. Herstel: “Maak kennis met onze fictieve buurtgroep op 15 mei, van 14.00 tot 15.00 uur in ruimte De Werkkamer. Er zijn maximaal tien plaatsen. Deelname is vrijwillig; voorbereiding is niet nodig. Meld je uiterlijk 11 mei bij de organisator.” Open: afspraken over eten/drinken en beschikbare aanmeldhulp. Laat de organisator die punten beoordelen vóór publicatie.
56 / 60 · Voorbeeld
Een werkkaart met concrete keuzes
Je hebt een concept hersteld. Nu leg je vast hoe je deze taak later opnieuw zou aanpakken.
Taak en invoer
Taak: conceptuitnodiging voor een bijeenkomst. Invoer: bevestigde, noodzakelijke feiten in een toegestane omgeving; oefenen met fictieve gegevens. Geen deelnemersdossier nodig.
Controle en verantwoordelijkheid
Controle: datum, tijd, capaciteit, vrijwilligheid en aanmeldactie naast de bron; aannames over hulp en bereikbaarheid apart. Organisator beantwoordt open vragen en geeft de tekst vrij. AI bereidt voor; de verzendstap is afzonderlijk.
Stop en evaluatie
Stop bij onduidelijke toestemming of ontbrekende essentiële informatie. Vraag de aangewezen collega om uitleg. Evalueer na één kleine proef totale tijd, gevonden fouten en begrijpelijkheid. Bewaar geen echte persoonsgegevens in je persoonlijke leerlog.
57 / 60 · Kennischeck
Wat krijgt voorrang bij je eindcontrole?
Kies zelf voordat je de toelichting leest. Vergelijk daarna de reden met jouw eigen afweging.
De uitnodiging leest prettig, maar noemt lunch terwijl daar geen besluit over is. Wat doe je?
- Publiceren: een aantrekkelijke tekst is het belangrijkste.
- De belofte weghalen, open punten melden en het concept opnieuw met de bron vergelijken.
- Aannemen dat de organisator lunch dan wel zal regelen.
Antwoord: B. Een prettige formulering mag geen nieuwe afspraak maken. Houd bevestigd, voorgesteld en onbekend uit elkaar en laat de verantwoordelijke persoon beslissen.
58 / 60 · Aan de slag
Eindopdracht C: maak jouw eigen kaart
Werk ongeveer acht minuten. Gebruik de voorbeeldkaart als structuur, maar schrijf je eigen keuzes in volledige, begrijpelijke zinnen.
Opdracht: Maak je werkkaart met taak, invoer/omgeving, controle, betrokkenen, eigenaar, stopregel en evaluatiedatum. Voeg je herstelde uitnodiging en twee open vragen toe. Schrijf één zin over wat deze oefening wel en niet aantoont.
Voorbeeldantwoord
De kaart kan aangeven dat je een conceptuitnodiging kunt voorbereiden, feiten terugvergelijkt en onbevestigde voorzieningen niet belooft. Betrokkenen zijn bezoekers met verschillende ondersteuningsbehoeften. De organisator beoordeelt aanmeldhulp en geeft vrij. Stop bij onduidelijke bron of toestemming. Open vragen: welke aanmeldhulp komt er; wordt iets aangeboden aan eten/drinken? De oefening toont je aanpak in een fictieve situatie, niet dat een product of organisatie automatisch veilig of juridisch compliant is.
59 / 60 · Kennischeck
Wanneer werk je je kaart bij?
Kies zelf voordat je de toelichting leest. Vergelijk daarna de reden met jouw eigen afweging.
Je organisatie verandert van AI-tool en de nieuwe omgeving heeft andere instellingen. Wat past bij AI-geletterd handelen?
- Niets veranderen: de oude kaart geldt altijd.
- Opnieuw vaststellen wat is toegestaan, hoe de tool werkt en welke controles nodig zijn.
- Alleen de merknaam vervangen zonder inhoud te bekijken.
Antwoord: B. Vaardigheden en afspraken moeten bij het daadwerkelijke gebruik blijven passen. Een nieuwe tool kan andere mogelijkheden en gegevensinstellingen hebben; controleer de betekenis van de verandering.
60 / 60 · Reflectie
Gebruik je nieuwsgierigheid én je oordeel
Je hebt mogelijkheden ontdekt, bronnen vergeleken, gegevens beperkt en gevolgen voor mensen onderzocht. AI-geletterdheid groeit wanneer je die stappen in je eigen werk blijft oefenen.
Opdracht: Kies één laagrisicotaak voor een volgende geschikte werkdag. Noteer wat je voorbereidt, wie je nog moet spreken en wanneer je de uitkomst evalueert. Vergelijk totale tijd en kwaliteit met je nulmeting. Een zinvolle uitkomst kan ook zijn dat je voor deze taak liever zonder AI werkt.
Bronnen
Bijgewerkt: 2026-10-29. Erik van der Veen · erikvanderveen.nl